KURBAN HAKKINDA GEREKLI ILMIHAL BILGILER
"Udhiye" ve "dahiye" Kurban Bayrami güinlerinde kesilen hayvanin
ismidir. Kurban da denilir. Kurban kelimesi de Arapça olup. kendisiyle
Allah'a yaklasilan seydir. Udhiyenin çogulu "edahi" dahiyenin çogulu da
"dahaya" gelir. "Zebaih" bunu da içine alici oldugu için "udhiye"nin
burada, anilmasi gerekli olmustur. Kurban kesmeye tedhiyye denir ki,
taat niyetiyle kendine mahsus vakitte yine kendine mahsus hayvani
kesmek. yani zebh yahut nahretmekten ibarettir ,
Kurban kesmenin sifati. sarti. sebebi. vakti. rüknü. hükmü vardir.
Kurban kesmenin sifati :
Vücubdur. Hadis-i serifte: .Hali vakti yerinde olup da kurban kesmeyen
kimse bizim namaz kildigimiz yere yaklasmasin. (ibn Mace. Edahi
buyurulmustur. Bu gibi asiri ceza ile tehdit ancak vacibin terkine ait
olur. Vacip olan kanin akitilmasidir. Kurbani canli olarak tasadduk
etmekle uhdesinden düsmüs olmaz.
Kani akitlidiktan sonra etini tasadduk etmek müstehaptir. Edilmese de
olur . Kurban kesmenin sartlari: Islam, hürriyet, ikamet, sahibinin
ser'an zengin sayildigi servettir .
Müslüman olmayana, hür olmayana, mukim olmayana kurban kesmek vacip
olmadigi gibi sadaka-i fitir nisabma sahip olmayana da vacip degildir.
Ikamet, sehirde. köyde ve kirda mukim olmaya samildir ki. misafir
olmamak demektir. Nisaba malik olmayanlann kurban kesmesi nafile oldugu
gibi. Mekkeli olmayan hacilar misafir oldugu için onlann kurban kesmesi
de nafiledir. Hacc-i kiran ve temettu kurbani kesmek vaciptir. Nitekim
Hac Kitabi'nda geçmistir.
Kurban kesmenin vacipliginde erkeklik sart olmadigi için. nisaba malik
olan her kadina da kendi parasiyla kurban kesmek vaciptir. Kurban
kesmenin sebebi:
Vakittir. Vakit tekerrür ettikçe kurban kesmenin vacipligi de tekerrür
eder.
Kurban kesmenin vakti :
Nahr günleridir ki. Zilhicce'nin onuncum on birinci ve on ikinci
günleridir.En faziletli olani ilk günüdür Sehirlerde bayram namazindan
sonra, köylerde ve göçebelikte fecrin do-gusundan sonra kurban kesilir.
çünkü bu sonuncularin bayram namazi yoktur. Kurbani gece kesmek
mekruhtur. Kurban kesmenin rüknü :
Kesilmesi caiz olan hayvani kesmekten ibarettir.
Kurban olmak üzere kesilmesi caiz olan hayvan üç çesittir : Deve, sigir.
koyun ve keçidir. Bunlarin erkegi ve disisi kurban olur. Devenin ve
sigirin disisi. koyun ve keçinin erkegi efdaldir. Tavuk, horoz ve etleri
yenilen vahsi hayvanlar kurban edilemez Devenin ancak bes seneligi.
sigirin (inek. öküz, manda) iki seneligi koyun ve keçinin bir seneligi
kurban kesilir . Bilhassa koyunun gösterisli olan alti aylik da
yeterlidir. Bir koç veya teke ne kadar yasli ve gösterisli olsa da bir
kisiden fazlasina kurban olamaz.
Bir deve veya sigir yedi kisiye kadar ortaklik kabul eder . Sarti :
Ortaklarin hep ehl-i kurbet olmalari ve ancak kurban kasdiyla istirak
etmis bulunmalaridir .
EhI-i kurbet olmak", ehl-i islam olmak demektir: Çünki kurbet taattir.
Taat da Islam iledir. Içlerinde Müslüman olmayan. yahut kurbandan baska
gayesi oIan : Mesela et almak veya ticaret yapmak kasdiyla istirak eden
oIursa, kan akitma (iraka) parçalanma kabul etmeyeceginden hiçbirininki
kabul oImaz.
Ortakligin satin almadan önce olmasi evladir. Hür bir Müslümanin kurban
etmek üzere satin aldigi bir deve veya sigira ehl-i kurbetten alti kimse
sonradan dahi istirak edebilir. Kurban kesmenin hükmü :
Dünyada vacibi yerine getirmek ve ahirette Allah'm luff-u keremi ile
sevaba kavustnaktir.
KURBAN EDILECEK HAYVANDA ARANAN
VASIFLAR
Kurbanlik hayvanin keçi veya disi olmasinda beis olmadigi gibi, boynuzlu
veya boynuzsuz, yahut boynuzu biraz kirik veya husyesinin buruk
olmasinda dahi beis yoktur Asagidaki ayiplardan beri olmasi lazimdir :
1 -Körlük,
2 -Tek gözlülük,
3 -Dissizlik,
4 -Kulaksizlik,
5 -Kesilecek yere yürüyemeyecek kadar topal
veya hasta,
7 -Kemikleri içinde iligi kalmamis derecede
zayiflik,
8 -Kulaginin veya kuyrugunun yaridan
fazlasi, yahut meme basilarinin kopmus olmasi.
Zikredilen ayiplardan biri ile ayipli olan hayvan kurban olamaz. Kurban,
ayipsiz olarak satin alinmis olup da zikrolunan ayiplardan biriyle satin
alan kisi yaninda sonradan ayipli olma durumunda, alan kisi zengin ise
onun yerine baskasini kurban eder. Fakir ise o kurban yeter.
Fakire kurban vacip olmadigindan satin alma esnasinda ayipli olan kurban
bile ona kafi gelir (Bkz. Dürrül.Muhtar).
Kurban, fakirin satin almasiyla gerçekleseceginden, kayip veya çalinmis
olduktan ve yerine digeri kesildikten sonra ortaya çikmasi halin de
fakir onu da keser. Zengine kestigi kurban yeter (Bkz. Dürrü.I-Muhtar)
Kurbanlik hayvan nezredilmek veya kurban kesmek gayesiyle satin alinarak
belirlenmisken. kurban günlerinin geçmesiyle kesilmemis olmasi halinde,
mevcut ise aynen, zayi olmus ise kiymeten tasadduk edilir. Hüküm gelecek
seneye intikal etmez .
Kurban kesen kimse kurbanin etinden hem yer, hem de yedirir . Yedirdigi
kimse fakir de olmayabilir. Kurban eti geriye birakilmak üzere
saklanilabilir de. Uygun olan tasadduk da etmek ve tasadduk edilenin
üçte birden az olmasidir. Zira infakta bulunanlar için bolluk üzere
dagitmayip alikoymak da mendup olur (Bkz. Dürrül-Muhtar).
Kurbani elinden gelirse kendi eliyle kesmek menduptur . Elinden
gelmiyorsa yaninda bulunarak baskasina kestirir. Kurbani ehl-i kitaba
kestirnek mekruhtur
KURBANIN POSTU ve BUNA BENZER
SEYLERI HAKKlNDA YAPILMASI UYGUN OLAN ISLEMLER
Kurbamn postu tasadduk olunur yahut ondan kalbur dagarcik. sofra seccade
veya kürk edinilebilir. Keçinin tulumu çikarilarak ondan kirba veya kova
yaprlir ; yahut post istifade edilecek demirbas bir esya ile
degisttirilir (Mübadele).
Kurbanm gerek eti, gerekse postu satilip da parasi alinir veya demirbas
olmayan bir esya ile degistirilir ise kiymeti tasadduk edilir Ondan
kasap ücreti de verilmez.
Kurbani kesmeden önce tüyünü kirpmak mekruhtur. Eger kirpmis ise onu
tasadduk eder. Kestikten sonra tüyünü yolup veya kirkip kullanabilir .
Kurbanlik hayvanin siitiinden de faydalanmak mekruh olur .
YANLISLIKLA BASKASININ KURBANINI
KESMEK
Iki kimse hata edip, her biri digerinin koyununu kurban etse, kesilen
hayvan kesenin kurbani olmak üzere caizdir ve bedelini ödemek gerekmez .
Mevcut ise onlardan her biri kendi kurbanini alir. yenilmis ise
birbirleriyle helallesirler. Eger benimki daha büyüktü yahut benimki
daha semizdi diye cimrilik edelirse her birinin digerine etin kiymetini
ödemesi ve alin diktan sonra tasadduk etmeleri gerekir.
AKIKA KURBANI
"Akika" -ki Islami ismi nesikedir ; dogan çocugun yedinci günü basi
tiras edilerek kesilen kurbandir. Dogan çocugun basindaki ana tüyü demek
olan "akika" o kurbana isim olmustur. Onlardan birine kiz (dogumu)
müjdesi verilince, kendisi pek öfkeli olarak, yüzü simsiyah kesilir.. (Nahl,
16/58) ayet-i kerimesi delil oldugu üzere cahiliye Araplari kiz çocugu
istemedikleri ve hatta bazilari ve'd bile ettikler için, akikayi erkek
çocuga yaparlar ve çocugun bas tüylerini tiras da edip, akikanin kanini
çocugun basina sürerlerdi.
Peygamberimiz (s.a.v.) Efendimiz Hazretleri bu adet-i cahiliyeyi,
kurbani Allah'a sükür olarak kiz çocuguna dahi tesmil ve çocugun basina
kan sürmeyi, zaferan sürmeye ve tüylerinin agirliginca tasadduk etmeye
çevirmistir. Akika sözünü de onda mülahaza olunan ukuk manasindan dolayi
(nesike)ye tahvil buyurmuslardir.
Hanefi fikhinin mütedavil kitaplarinda akika bahsi görülemez. Fetava-i
Hindiye'nin Kerahiyet Kitabi'nin yirmi ikinci babinda su kadarcik
malumat verilmistir : Oglan ve kiz çocugu için akika -ki dogumunun
yedinci günü bir koyun veya keçi kesip zirafet vermek ve çocugun saçini
tiras etmektir- mübahtir. Ne sünnet: ne de vaciptir. Kender'nin
Kitabu'1-Veciz'inde böyledir. Imami Muhammed akika hakkinda: isteyen
yapar, isteyen yapmaz.. demistirki, bu mübah oldugunu ifade eder. Artik
onun sünnet o1dugu söylenemez. Camiu's-Sagir.de : "Ne oglan ve ne kiz
çocuguna akika edilmez" denilmek1e onun kerahetine isaret edilmistir.
Bedeyius-Sana'nin Kitabti'1-Udhiye'sinde böyle zikredilmistir. Tenkih-i
Hamidiye'nin Zebaih'nde Sirac ve Hac'dan olan naklin de de: .Akika
meselesi nafiledir. "Dileyen yapar, dileyen yapmaz" denilmek1e beraber
Hz. Peygamber (s.a.v.)'in Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin için nesike olarak
bir koç; kurban ettikleri de zikrolunmustur .
Safi ulemasmm kitaplarinan Mizan-i serani'de açik1andigina göre, akika
kurbani
Imam Malik ve Imam Safii'ye göre miistehap.
Imam Ebu Hanife'ye göre miistehap degil, mübahtir.
Imami Ahmed b. Hanbel'den iki rivayetin meshur olanima göre sünnet.
diger rivayete göre vaciptir.
Eimme-i Selase, çocuk erkek olursa erkegin mirasi ve sehadeti iki kat
oldugu gibi onun akikasida iki koyun; kiz olursa bir koyun oldugunu
söylemislerdir, Imam Ma1ik'e göre erkek çocuga da akika kiz çocugunda
oldugu gibi bir koyundur.
Imam Safii ve Ahmed'e göre çocugun selametini tefeüllen. yani selamette
olacagini ümit ederek "akika"nm kemikleri kirIimayip, büyük büyük parça
olarak pisirilmesi müstehap olup, digerlerine göre, aksine çocugun
tevazuunun artmasi ve beseriyet atesinin sönmesini ümit ederek; akikanin
pisirilmesinde kemikleri kirmak müstehap olur .
Camius-Sagir'in hadislerinden anlasildigina göre, çocugun nesikesi,
dogumunun yedinci, yahut on dördiincii veya yirmi birinci günü kesilir.
Tenkih-i Hamidiye'de söyle zikredilmistir: Dogumdan buluga kadar nesike
vaktidir. Dogumun yedinci günü efdaldir. .Nesike, kurban gibi sabah1eyin
kerahet vakti çiktiktan sonra. günün baslangicina kesilir. Kemigi
kirilmayarak pisirilir ; sonra tasadduk olunur; yenir ve yedirilir. Budu
anneye verilir. Çocuklugunda akika kurbani kesilmeyen kimse, kendisi
için kesebilir.
Kaynak : Mehmet Zihni Efendi'nin Nimet-i Islam isimli eserinden.
"...Her kim hadislerimden 40 tanesini belleyip baskasinada ögretirse :ALLAHU
TAALA :onu kiyamet gününde bilginler ve
fakihler arasinda diriltsin..."